فایلهای خود را به ابرها بفرستید

کامپیوتر خیلی خوب است. کلی کارهایمان را راحت می کند. خیلی سریع است. می توانیم هرچه خواستیم در آن ذخیره کنیم و هر وقت خواستیم به آنها دسترسی داشته باشیم. البته نه! همیشه نمی توانیم به آنها دسترسی داشته باشیم. مثلا اگر کامپیوترمان همراهمان نباشد. آنوقت چه؟

این سوال تا همین چند وقت پیش راه حل جامعی نداشت. شرکتهایی در این زمینه فعالیت کرده بودند. از همین فعالیتها بود که نرم افزارهایی مثل PCanywhere بوجود آمدند. اما حتی با وجود این نرم افزارها درصد بسیار بالایی از مشکل همچنان باقی ماند. این تازه بخشی از مشکل است. حتی با فرض حل این مسئله، مسائل دیگری همچنان باقی می مانند. اگر حافظه کامپیوترمان به هر دلیل پاک شود چه؟ اگر کامپیوترمان دزدیده شود؟ و اگر... .

راه حل "ابر" (Cloud) است. Cloud Computing* به باور بسیاری از متخصصان، آینده دنیای کامپیوتر خواهد بود. دیگر نیازی نیست که فایهای خود را روی کامپیوتر شخصی نگه دارید. کافی است آن را به فضای شخصی خود روی وب ارسال کنید. همانجا مشاهده اش کنید، تغییرش دهید و در صورت نیاز با سایرین به اشتراک بگذارید تا به طور همزمان روی آن کار کنید. حتی می توانید فایلتان را روی وب ایجاد کنید. در این صورت همیشه فایلهایتان در مکانی امن خواهند بود. این امنیت را ارائه دهندگان سرویس تضمین خواهند کرد. مهمتر آنکه هر وقت و از هر جا می توانید به آنها دسترسی داشته باشید. وجود فایلها و اطلاعاتتان به هیچ وجه بسته به سلامت و در دسترس بودن کامپیوترتان نخواهد بود. اینها تازه بخشی از فواید "ابر" هستند.

یکی دیگر از مشکلاتی که کاربران با آنها دست و پنجه نرم می کنند، رشد سریع تکنولوژی های سخت افزاری و به همان سرعت منسوخ شدن تکنولوژی های پیشین است. با رشد سخت افزارها، نرم افزارهای جدید مطابق با توانایی های آنها تولید می شوند. اگر بخواهید همیشه از نرم افزارهای روز استفاده کنید احتمالا هر دو تا سه سال، بسته به نوع استفاده، باید کامپیوتر خود را ارتقا دهید. این مشکل برای کاربرانی که از کامپیوتر برای اجرای نرم افزارهای سنگین، از جمله بازی های سه بعدی، استفاده می کنند بیشتر نمایان خواهد بود.

اگر نرم افزارهای سنگین در سرورهای قدرتمندی اجرا شوند، مشکل حل می شود. در این صورت کامپیوتر شما هیچ بار محاسباتی به دوش نمی کشد. تنها دستورات شما را ارسال می کند و تصویر نهایی را دریافت کرده و به مانند یک فیلم به نمایش در می آورد. مثلا در مورد بازی های سه بعدی، اگر بازیهای جدید تر نیاز به تکنولوژی پیشرفته تر سخت افزاری داشته باشند، شما هرگز نگران نخواهید شد. این شرکتهای ارائه دهنده این سرویسها هستند که باید سرورهای خود را به روز نگه دارند.

شاید فکر کنید که از آینده دوری سخن می گویم، اما به هیچ وجه چنین نیست. همه سرویس هایی که نام بردم همین حالا وجود دارند. از این میان تعدادی فراگیر تر و تعدادی در مرحله استفاده آزمایشی و با تعداد کاربران کم هستند. شرکتهای بزرگ کامپیوتری و غولهای اینترنت نبرد سنگینی را در این راه شروع کرده اند. به نظر می رسد قدمهای بلند نخست را گوگل و مایکروسافت برداشته اند. گوگل با سیستم عامل Chrome OS و سرویسهای آنلاین مثل Google Documents. مایکروسافت با Windows Azure، Office 365، Windows Server Hyper-V و MS Dynamics CRM Online.

در این میان برای ما ایرانیان، یک نکته نا امید کننده وجود دارد: پهنای باند اینترنت. به نظر می رسد هرچه آینده کامپیوتر بیشتر به سمت سرویسهای اینترنتی پیش برود، به همان میزان ما بیشتر عقب خواهیم ماند. متاسفانه تفکر غالب در میان مدیران فعلی کشور، دسترسی به اینترنت پهن باند را بر نمی تابد. همین تفکر بیش از پیش مانع سرمایه گذاری در این عرصه می شود. اما خبر خوب آنکه با همین سرعت حداقلی، دسترسی به تعداد زیادی از این سرویسها میسر است. از آن جمله Google Documents. گوگل این سرویس را مدتهاست که راه اندازی کرده و با گذشت زمان آن را تکمیل می کند. هم اکنون این سرویس تا حد زیادی توانایی انجام وظایف Microsoft Office را به صورت آنلاین دارد و با یکپارچگی بی نظیر با Google Sites قطعن شما را شگفت زده خواهد کرد. اگر می توانید از سرویس Gmail در حالت Standard View بدون مشکل استفاده کنید، می توانید مطمئن باشید که سرعت کافی برای استفاده از Google Documents و بیشتر سرویسهای دیگر گوگل را نیز دارید. مطمئنن سرعت دسترسی به اینترنت در ایران اجازه استفاده از سرویس های پیشرفته تر را به ما نمی دهد. از آن جمله بازی های تمامن آنلاین که پیشتر به آنها اشاره کردم. اما سرویس های در دسترس، نعمت بزرگی به شمار می روند. به نظر من استفاده از آنها، جذاب و در عین حال بسیار مفید است.

----------------------------------------------------------------------------

 * هر چه فکر کردم، نتوانستم ترجمه مناسبی برای این ترجمه در فارسی پیدا کنم. به هر حال ترجمه کلمه به کلمه آن "محاسبات ابری" است.

انقلاب وب 2 (Web 2.0)

تیم برنرز لی، مخترع وب، در توصیف آن از جملاتی استفاده کرد که سالها طول کشید تا به واقعیت بپیوندند. او وب را فضایی تعاونی نامید. فضایی که همه می توانند در آن یکدیگر را ملاقات کنند، بخوانند و بنویسند.

تار جهان گستر*، وب، در ابتدا بسیار متفاوت از امروز بود. فناوری های نرم افزاری و سخت افزاری به سرعت پیش رفت می کردند. با این وجود تا همین ده سال پیش یک چیز بدون تغییر باقی مانده بود. صفحات وب، صفحاتی بودند که محتوای تولید شده توسط صاحبانشان را برای مخاطبان به نمایش می گذاشتند. این صفحات معمولا نویسندگان محدود و خوانندگان زیادی داشتند. صاحبان وب سایت ها تولید کنندگان محتوا بودند و مخاطبان مصرف کننده. سال 2003 کنفرانسی به میزبانی O’Reilly Media برگزار شد که موضوعات جدیدی را به طور جدی در رابطه با وب مطرح کرد. از این موضوعات تحت نام "وب 2" یاد شد. "وب 2" بیش از آنکه یک پیشرفت تکنولوژیک باشد، یک مفهوم بود. مفهومی که درک برنامه نویسان و طراحان را از تعامل کاربران با وب سایت هدف می گرفت.

وب 2 فضایی است که در آن صاحبان وب سایتها تولید کنندگان انحصاری محتوا نیستند. آنها در واقع ارائه کننده سرویس محسوب می شوند. به زبان ساده یک وب سایت در وب 2 فضایی است که در آن امکان تعامل کاربران با هم به وجود می آید. این کاربرانند که محتوا را تولید می کنند و همزمان از محتوای تولید شده توسط سایرین نیز استفاده می کنند.

یکی از مهمترین اصول در وب 2 اعتماد به کاربران است. واضح است که امکان دادن به کاربران برای تولید محتوا از همین اعتماد ناشی می شود. مسئولیت درستی محتوای ارسالی توسط کاربر، با خودش است. این کاربر است که نقش اصلی را در رشد سرویس ایفا می کند. ملاک مهم گستردگی وب سایت، تعداد کاربران فعال آن است، نه تعداد دفعات بازدید یک صفحه. چنین سیستم هایی با استفاده بیشتر، بهتر می شوند و رشد می کند. همکاری و تعامل بین کاربران، پایه وب 2 است. هر وبسایت با توجه به نوع فعالیت خود به گونه ای امکان این تعامل را بوجود می آورد و آن را مدیریت می کند. ناگفته پیداست که در این سیستم "حق تالیف" و "مالکیت معنوی" محدود زیر ساخت ارائه سرویس و خود وبسایت است. چنین مفاهیمی را نمی توان برای محتوای تولید شده در آنها بکار برد. جمله معروفی می گوید "در وب 2 بعضی از حقوق محفوظ هستند، نه کلیه حقوق!"

تا اینجا بیشتر آنچه گفتم، مفاهیم انتزاعی بود. برای اینکه این مفاهیم قابل لمس تر باشند، تعدادی از سایتها و سرویسهای وب معمول (وب 1) و معادل امروزی آنها در وب 2 را آورده ام:

وب 1	وب 2
Ofoto	Flickr
Mp3.com	Napster
Britannica Online	Wikipedia
وب سایتهای شخصی	وبلاگها
سیستم مدیریت محتوا (CMS)	ویکی
Akamai	BitTorrent

همانطور که گفتم، لیست بالا تعدادی از سرویسها هستند که به نوعی در گذشته وجود داشتند و امروزه با پیشرفت فناوری و در کنار آن بکارگیری مفاهیم وب 2، به شکل دیگری ظاهر شده اند. در کنار این دسته، گروه دیگری از وبسایتها قرار می گیرند که اصولن با پیدایش وب 2 پدید آمدند. مهمترین و مشهورترین آنها شبکه های اجتماعی هستند. کمتر کسی است که فیس بوک را نشناسد. توییتر هم گرچه عده ای معتقدند در دسته شبکه های اجتماعی قرار نمی گیرد، اما بهر حال نمونه ای از وب 2 است که تاثیر شگرفی در جهان امروز داشته است. کافی است نگاهی به دنیای اطراف خود بیندازیم تا وب 2 و تاثیرات آن بر دنیای امروز را ببینیم. به باور من آنچه امروز می بینیم، تحقق تعریفی بود که مخترع وب سالها پیش ارائه داده بود.

شاید در انتها بد نباشد نگاهی به نقشه دنیای وب 2 بیندازید.

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------

*World Wide Web